Désanm 2019

OAS, kivèdi L’Organisation des Etats américains, ka fè mannev adan Lézamérik ki pa bon pies.

OAS, sé ki sa ?

Sé an lòganizasion 21 péyi Lézamérik mété doubout lanné 1948 (lè 30 avril). Lanné 1959, La Commission des droits de l’homme ek La Banque interaméricaine de développement wè jou. Lanné 1979, yo mété atè La Cour interaméricaine des droits de l’homme.

Yo kréyé lòganizasion-tala pou anchouké lapé ek la sécurité adan Lézamérik ek pou vréyé douvan ladémokrasi. OAS la pou goumen tou kont zafè ladrog ek lajan anba-fey.

Nou sav dépi 1823, adan sa yo ka kriyé la doctrine de Monroe, Lézétazini ka di kon sa, Lézamérik, sé l’arrière-cour yo, kifè sé Lézétazini ki met-a-manyok lòganizasion-tala ; sé li ki ka ba OAS 60 % bidjé’y.

Sa OAS ja fè dépi yonndé lanné ?

Ayiti, lanné 2011, OAS désidé ki moun ki té pé kandida pou vini prézidan ek i mété tjou pou tet rézilta votman-an. I toujou ka mété lanmen’y adan votman ki ka fet atè Ayiti.

Bénézwel, an dépité, tit-li sé Juan Guaidò, di kon sa, aprézan, sé li ki prézidan péyi-tala ; met-a-manyok OAS la di i ka rikonnet Juan Guaidò kon prézidan a laplas Nicolàs Maduro san mandé sé péyi manm OAS la lopinion-yo. Sé li yonn ki désidé sa.

Bolivi, OAS di kon sa, avan menm votman-an bout, votman prézidan an pa té légal. OAS pa chèché konprann sé prèmié rézilta-a, ki té kont Evo Morales, sé té vot lavil ek sé lézot rézilta-a, ki rivé lontan apré ek ki té pou Evo Morales, sé té vot lakanpay. OAS di sa té an zafè kokinri. Yo pa konnet péyi-a, yo pa fè pies rapò ba Konsey OAS la ek yo pa aksepté mété an plas an lot votman, an lot votman Evo Morales li menm té mandé magré prèmié votman an té légal. Epi OAS pa di ayen lè moun ki té kont Evo Morales fè an coup d’état, ek i pa di ayen tou lè yo masakré pep Bolivi a. Asiparé, jounen apré masak-la, té ni an gran konsit Konsey OAS la mé yo pa palé di sa ek pèsonn pa palé di mannev sé solda-a fè pou déchouké Evo Morales.

Poutan, adan menm konsit-la, Lézétazini di kon sa, i dakò pou OAS kabéché asou zafè wélélé-a ki fet atè Donmnik palakoz votman an ki pou fet lè 6 désanm. Sa ki bon pou zwa pa bon pou kanna.

Sa ki ka pasé atè Donmnik ?

Moun lopozision Donmnik lévé mouch wouj padavwè, dapré yo, ké ni an ou wè’y ou pa wè’y adan votman-an ki ké fet. Met-a-manyok OAS la di i dakò épi sa sé moun lopozision an ka di. Menm manniè i pa respekté lendépandans Bénézwel ek Bolivi, menm manniè i ka fè mové mannev pou votman atè Donmnik. Mwa out la, OAS mandé gouvelman Donmnik la viré wè lwa-a asou sé votman-an. Prèmié minis Donmnik la di kon sa, i pa ka chanjé lwa-a ki la dépi péyi-a kasé kod épi Wayom Ini, ki pèmet parti’y kon parti lopozision an genyen.

Gouvelman Donmnik la di i té ké mandé Caricom ek Lénasionzini vréyé moun pou suiv votman-an, mé i pé ké pèmet moun OAS vini.

Gouvelman Donmnik la toujou di kon sa, sé pa Juan Guaidò ki prézidan Bénézwel, sé Nicolàs Maduro. Es OAS ka chaché dékalé gouvelman Donminik la pas i pa ka suiv Lézétazini anlè zafè Bénézwel la ?